Wyszonki W dok. z XIII w. "Visuki", okoli szlachecka, w pow. mazowieckim, nad rzeką Nurzec, stanowiąca tu granicę od gub. Grodzieńskiej. Na obszarze objętym tą nazwa znajdują się: W. Błonie, wś. szlach. i włośc., W. Kluczówek wś. i fol. W. Kościelone, wś, W.Nagórki, W.Posiele, wś. szlach., W. Piechacze, W.Włosty, W.Wojciechy i W. Wypychy. Te wszystkie należą do kościoła paraf. w Wyszonkach Kościelnych i gminy Klukowo. Tylko W. Posiele należą do gm. Piekuty. W spisie z r. 1827 podano: W. Błonie (15 dm.,103 mk.), W. Chorążyce (2 dm., 11 mk.), W. Kościelne (20 dm.,168 mk.), W.Nagórki (12 dm.,67 mk.), W.Piechacze (4 dm., 34 mk.), W.Posele (9 dm., 51 mk.), W. Włosty (4 dm., 27 mk.), W. Wojciechy (9 dm., 75 mk.), W.Wypychy (10 dm., 89 mk.). Główna wieś W. Kościelna posiada kościół par. drewniany, szkołę początkową, dom przytułku dla ubogich i dwa wiatraki.

W r. 1867 dobra W. i Klukówek, z awulusem Wyliny i Mien, miały ogółem 3251 mr. obszaru. Wś W. Klukuwek os .19, mr. 21; os W Kościelne os. 1, mr. 1; wś. W. Błonie os.7,mr.127, wś Wyliny Ruś os 20, mr 374. W r. 1868 dobra W. Wypychy składały się z folw.: W. Wypychy i Chorążyce Podleśne, z obszarem mr.433. Wś W. Błonie W. Kościelne os 15, mr. 387, Wś. W. Wypychy os. 8, mr 46. W r. 1886 fol. W. Wojciechy z attyn. Borki rozl. mr. 616: gr. or. r ogr. mr. 435, łąk mr. 54, pastw. mr. 2, lasu mr. 90, przestrzenie sporne mr. 21, nieuż. mr.9; bud. Drew. 14. Wś W. Wojciechy os. 29,mr. 63; wś W. Kościelne, os. 9, mr.64; wś W. Piechacze os.2, mr.4

Obszar ten p.n. :Visuki", wymienia jako osadę należącą do grodu w Święcku akt Konrada, potwierdzający uposażenie kościoła płockiego, z pierwszej połowy XIII w. Z osadzonego tu na obronę grodu rycerstwa wytworzyła się później drobna szlachta. Z aktów sądów ziemi bielskiej z r. 1444 wymieniono juz Wyszonki Nagórki, W. Błonie, W. Filipy, W. Włosty, W.Posele, W. Wypychy, W. Kościelne, W. Podleśne.

Kościół parafialny założyli podobno r.1464 dziedzice wsi. Spalony przez Szwedów odbudowany został r. 1716 a w r. 1722 parafia otrzymała nowa erekcyę. W. Par., dek. Mazowiecki, 2790 dusz

Ze Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego pod redakcją Sulimierskiego, Chlebowskiego i Walewskiego; Wyd: Warszawa 1882 r.

W roku 1891 Wyszonki Piechacze (gdzie żyli moi przodkowie po kądzieli) zamieszkiwało 7 gospodarzy wywodzących się ze szlachty, na jednego przypadało przeciętnie 3,5 ha. Całość to 25 ha, w tym ziemi ornej 17, łąki -4.. Dane TWSK 1891, t VI, s 44- 46.


Źródło: Małgorzata Dajnowicz - Drobna szlachta Ziemi Łomżyńskiej na przełomie XIX i XX wieku


Wyszońki to stara osada wymieniona już w spisie wsi należących do kasztelanii święckiej z około 1230 r. Po zniszczeniu osadnictwa w XIII i XIV w. ponownie zasiedlona przez rycerstwo mazowieckie z rodu Pierzchałów. Później przez podziały i odsprzedaże osiedli tu członkowie innych rodzin, m.in. Grabiowie - potomkowie Jałbrzyka z Doborogoszczy, którzy przyjęli nazwisko Jałbrzyków Wyszyńskich. Kościół ufundowali sami Pierchałowie. Jeden z nich - Paweł z Wyszoniek, był sędzią ziemskim brańskim i suraskim (1438-1444). To właśnie on wraz ze swymi braćmi Szczepanem i Wielisławem wystawią 2 stycznia 1464 r. dokument fundacyjny kościoła parafialnego pw. Zwiastowania NMP i Św. Leonarda w Wyszońkach. Na jego plebana został prezentowany ks. Jan "de Białowoży" (?), kapłan diecezji łuckiej. Pleban Jan z Wyszoniek występował jeszcze w 1480 r.

Na podstawie: Tomasz Jaszczołt
Fundacje kościelne na Podlasiu do końca XV wieku