Roszki, okolica szlachecka w pow. mazowieckim, gm. Sokoły, par. Płonka. W XVI w. Należała do ziemi bielskiej i składające ją wsie wspominane są w dokum. z lat 1545-1548 r. (Gloger, Ziemia bielska). Obecnie istnieją: Roszki Bieńki, w 1827 2 dm 10 mk; Roszki Chrzczony w 1827 19 dm 94 mk; Roszki Leśne w 1827 10 dm 70 mk; R. Sączki a. Saczki w 1827 5 dm 31 mk; R. Włodki w 1827 13 dm 82 mk; Roszki Woczki w 1827 24 dm 139 mk; R. Ziemaki w 1827 30 dm 150 mk.. W spisie z 1827 r. podano jeszcze R. Rochale i R. Trojany mające razem 3 dm 20 mk. We wsiach tych mieszka dotąd drobna szlachta.

Wypisy ze Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego pod redakcją Sulimierskiego, Chlebowskiego i Walewskiego; Wyd: Warszawa 1882 r.

Uwagi: dm - ilość domostw; mk - ilość mieszkańców

W roku 1891 Roszki Chrzczony (gdzie żyli moi przodkowie po mieczu) zamieszkiwało 13 gospodarzy wywodzących się ze szlachty, na jednego przypadało przeciętnie 3,1 ha. Całość to 67 ha, w tym ziemi ornej 45, łąki - 8 a lasy - 3. Dane TWSK 1891, t VI, s 58 - 61.

Źródło: Małgorzata Dajnowicz - Drobna szlachta Ziemi Łomżyńskiej na przełomie XIX i XX wieku


W trakcie swoich kwerend natrafiłem na zeszyt z lat 1927-1928 gdzie odnotowywano, m.in.: liczebność poszczególnych rodzin, ilość spowiadających się oraz ofiary na kościół i na seminarium. Najprawdopodobniej są to notatki z kolęd. Informacje o wpłatach zapewne nie odzwierciedlają pełnej finansowej ofiarności, tym bardziej zapisy o spowiadających się religijności (małe dzieci, nieobecni z powodu np. szkoły czy służby wojskowej).

Nie spisywałem całej parafii, prezentuję tylko zapisy dotyczące najbliższych mi wsi.

1927 rok

Roszki Chrzczony

Imię i nazwisko Ogółem Spowiadających Ile wpłacił
ludność na kościół na seminarium
Idźkowski Stanisław 8 6 4,00 zł -
Roszkowski Stanisław 5 4 2,50 0,25
Bolesława Roszkowska m. Franciszka 1 1 0,50 0,05
Roszkowski Adam 7 4 3,50 0,35
Idźkowska po Julianie 3 3 2,50 0,15
Kurzyna Władysław 7 4 2,50 0,35
Roszkowski Marcin 4 2 1,50 0,20
Idźkowski Piotr 4 2 1,50 0,20
Roszkowski Władysław 8 4 2,50 0,40
Roszkowski Paweł 3 3 nie ma
Roszkowski Julian 5 3 nie
Kazimierz Roszkowski 3 2 1,50 0,20
Jamiołkowski Jan 7 4 2,50 0,35
Roszkowski Kaliksty 6 6 ??
Falkowski Teodor 8 7 4,00 0,50
Szymon Olszewski 7 7 nie ma
86 62 29,00 3,00
Uwaga: Dwa ostatnie nazwiska Falkowskiego i Olszewskiego przekreślone (prawdopodobnie zostały mylnie wpisane bo następnie pojawiają się w Roszkach Leśnych)
Roszki Leśne
Olszewski Szymon
Jan Krasowski 9 7 nieczytelne (kancelaria?)
Roszkowski Józef 5 4 2,50 0,25
Brzózko Marjanna 3 3 2,00 0,15
Krasowski Juljan 6 6 nieczytelny
Krasowski Franciszek (Wiktor?) 5 5 3,00 0,25
Krasowski Kazimierz 3 3 nie
Płoński Michał 6 6 3,50 0,30
Franciszek Nasiłowski 5 4 2,50 0,25
Nasiłowski Aleksander 4 4 2,50 0,02
Teodor Falkowski
Roszki Sączki
Bielicka Anna 1 1 1,00 0,05
Roszkowski Stanisław 7 4 nie
Roszkowski Józef 6 6 3,50 0,30
Roszkowski Jan 1 1 1,00 nie
Grochowski Jan 10 7 4,50
Dworakowski Tomasz 6 6 3,50 0,30
77 67 30,50 1,87
1928
Roszki Chrzczony
Idźkowski Stanisław 8 6 3,50 0,40
Roszkowski Stanisław 5 5 - -
Roszkowski Adam 4 2 1,50 0,20
Idźkowska Alexandra 3 3 2,00 0,15
Kurzyna Władysław 7 4 - -
Roszkowski Marcin 4 2 - -
Idźkowski Piotr 5 2 - -
Idźkowski Józef 5 3 - -
Wiktor Roszkowski 9 5 3,00 0,45
Roszkowski Paweł 5 4 1,00 0,05
Roszkowski Julian 6 3 2,00 0,30
za 1927 6 zł zaległe
Roszkowski Kazimierz 3 2 1,50 0,15
Jamiołkowski Jan 7 4 2,50 0,35
Roszkowski Kaliksty 5 5 - -
76 50 17,00 2,05


W latach 1922 - 1931 w Roszkach Chrzczonych dokonywano scalania gruntów.

Uchwała scaleniowa została podjęta przez gromadę wsi Roszki Chrzczony 15 lipca 1920 roku. Ale działania komasycyjne praktycznie ruszają rok później.

W założeniach komasacji można wyczytać, m.in.:

„Roszki Chrzczony posiadają dużą szachownicę połączoną z wsiami Roszki Wodźki i Bieńki, które to wsi łączą się z wsiami Roszki Włodki i Płonka Kozły obszarem komasacji”. Stąd komasacja Roszk Chrzczonych musiała być przeprowadzana w łączności w wymienionymi wsiami.

W czerwcu 1922 roku została podpisana umowa gromady, której przedstawicielami wybrano: Stanisława Idźkowskiego, mojego dziadka Jana Jamiołkowskiego oraz Władysława i Kalikstego Roszkowskich, z warszawskim Biurem Pomiarów i Melioracji Rolnych F. Siedlanowski i W. Nowak (jednak realizatorem umowy stał się potem Eugeniusz Dembek, któremu Biuro Siedlanowski i Nowak przekazało umowę, a na końcu był jeszcze inny mierniczy Stefan Mackiewicz).

W umowie określono terminy i warunki obmierzenia 310 mórg (za każdą morgę miano zapłacić równowartość 860 funtów żyta, co wydaje się ceną bardzo niekorzystną, w porównaniu do znanych mi umów innych wsi, np. Gołasz - przyp. jj).

Prace a przede wszystkim formalności przeciągnęły się do początków lat 30 tych.

Wreszcie orzeczeniu Okręgowej Komisji Ziemskiej w Białymstoku z 14 października 1931 roku można przeczytać:

Uchwałę ostateczną gromady szlacheckiej wsi Roszki Chrzczony, gm. Sokoły, pow. wysoko - mazowiecki z 22 października 1930 roku w przedmiocie przejęcia w posiadanie scalonych gruntów powyższej wsi oraz dowody pomiarowe sporządzone w roku 1929 przez mierniczego Stefana Mackiewicza zatwierdzam.

Łączna powierzchnia gruntów mieszkańców wsi wynosiła 158,6 ha, z czego: orne -112,2 ha, łąki -35,7 ha, ogrody - 9,7 ha. Był też las o powierzchni niecałego hektara.

Gospodarstwa w R. Chrzczonach były małe. Największe posiadał Kaliksty Roszkowski - 23,4 ha, następnie sukcesorzy po Janie Roszkowskim - 16,4 ha, Franciszek Roszkowski -15,6 ha, Piotr Idźkowski - 10,7 ha.

Pozostali mieli poniżej 10 ha. Mój dziadek Jan Jamiołkowski posiadał ok 8 ha, z czego ornych - 5,6 ha, łąk - 1,2 ha. Ogród miał powierzchnię 0,3 ha, zaś las (zapewne część wspólnotowego) - 7 arów.

Informacje o niektórych Roszkach, które znalazły się obecnie w gminie Łapy, ze strony: 
http://www.lapy.podlasie.pl/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=27&id=75&Itemid=217


Roszki-Włodki, Roszków-Włodków, włodkoski.

W okolicach Łap jest siedem wsi szlacheckich o pierwszym członie nazwy Roszki. Do gminy Łapy należą tylko dwie miejscowości: Roszki-Włodki i Roszki-Wodźki. Są to wsie najbardziej wysunięte na zachód w gminie Łapy.

Roszki-Włodki zajmują obszar o powierzchni 145 ha. Zapisy z roku 1528 podają Parafeia Płonskaia – Seło Rożkow Włotki zemiane. Kapicjana z r. 1552 zawierają nazwę Roszki Włodki. Zapisy z lat 1552-1569 przedstawiają następujące miejscowości Roszki: Pisczathy, Bienki, Dussietha, Ziemaki, Cziczonkow, Trojanki, Bachi, Włodki, Woczki.

W 1524 r. żył we wsi Roszki Laurentius Ziemakowicz Roszko, a w r. 1580 mieszkali tu między innymi Sebastyan Rosko, Idzi Rosko i inni Roszkowie. W r. 1827 wieś liczyła 13 dymów i 82 mieszkańców. W r. 1921 wieś Roszki-Włodki zamieszkiwało 75 osób zajmujących 16 domów. Należeli do gminy Sokoły w powiecie Wysokie Mazowieckie.Według Ireny Halickiej Roszki to nazwa rodzinna od nazwy osobowej Roszek (Rożek) lub Roszko. Dla porównania przytacza „Sebastianus Rosko ministeriali Terrestris... de Parochia Płonska 1569”.

Pozostali znawcy nazw także uważają, że jest to nazwa rodowa utworzona od spolszczonego imienia chrześcijańskiego Roch (Roszko). Roch – w Polsce obecnie rzadko spotykane imię. Topografia polska zna 16 miejscowości wywodzących swoją nazwę od imienia Rocha.Człon wyróżniający Włodki jest nazwą rodową od imienia Włodek, Włodzimierz lub Włodzisław.

Irena Halicka także twierdzi, że jest to nazwa rodzinna pochodząca od nazwy osobowej Włodek, Włodzisław lub Włodzimir.Włodzimierz – „onomastyka polska zna 28 miejscowości, których nazwy pochodzą od tego imienia”.Zarówno człon pierwszy Roszki, jak i drugi Włodki, to nazwy rodowe.

Roszki-Wodźki, Roszków-Wodźków

Wieś razem z polami leży na obszarze 428 ha. Roszki Leśne i Roszki-Woćki należały do  Roszkowskiego Jerzego (4 poddanych).W r. 1827 w tej wsi mieszkało 139 osób w 24 domach.W r. 1921 w Roszkach-Wodźkach mieszkało 189 osób w 30 domach. Wieś należała do gminy Sokoły w powiecie Wysokie Mazowieckie. Człon wyróżniający Wodźki jest nazwą rodzinną od nazwy osobowej Wodźko, później także Wodzisław lub Włodzisław. 

Buniewski Brzeg (część wsi Roszki-Wodźki)

Człon nazwy Buniewski może pochodzić od ap. bunia ‘pękate naczynie gliniane albo kamionkowe z szyjką na olej, ocet lub wódkę; bańka’.

Może także pochodzić od imienia Boniek, Buniek lub zdrobnienia od Bonifacy.

Brzeg to wyraz rodzimy, ogólnosłowiański, kontynuant prasłowiańskiego berg, oznaczającego ‘pagórek, urwisko, krawędź, granica’. W wyniku procesów fonetycznych nastąpiło przekształcenie grupy –er- między spółgłoskami w –re-, a następnie w jęz polskim w –rze-

W polszczyźnie wyraz brzeg jest poświadczony już od XIII w. i występuje w następujących znaczeniach: ‘część lądu bezpośrednio stykająca się z wodą’ lub ‘krawędź, skraj, kąt’. W jęz. niemieckim Berg znaczy ‘góra’. Brzeg to nazwa topograficzna.  Człon uzupełniający Buniewski  może być nazwą dzierżawczą w formie przymiotnika.

Pod Łupianką (część wsi Roszki-Wodźki)

Nazwa topograficzna określająca położenie tej części wsi jako najbliżej położonej względem wsi Łupianka.

Roszki-Bieńki (część wsi Roszki-Wodźki) 

„Seło Rożki Bińki” 1528, a w r. 1545 już Roszki Bienki.W r. 1827 wieś Roszki Bieńki miała 2 domy i 10 mieszkańców. Według spisu powszechnego z r. 1921, Roszki-Bieńki były oddzielną wsią. Mieszkało w niej 45 osób w 6 budynkach. Należała do gminy Sokoły w powiecie Wysokie Mazowieckie.Bieńki to nazwa rodzinna od nazwy osobowej Bieniek (Benedykt, Beniamin).Według Huberta Górnowicza Bieńki to nazwa rodowa utworzona od spolszczonego imienia chrześcijańskiego Benedictus (Benedykt).Benedykt – imię pochodzenia łacińskiego, znaczy ‘błogosławiony’. W Polsce należy do rzadkości, zarówno wśród imion, jak i w nazwach miejscowości. Święty Benedykt z Nursji, żyjący na przełomie V/VI w., odegrał w dziejach kościoła katolickiego szczególną rolę i otrzymał zaszczytny tytuł Patrona Europy. Obecny papież nosi imię Benedykt XVI.Człon uzupełniający może pochodzić także od imienia Beniamin. Jest to imię pochodzenia hebrajskiego, oznaczające ‘syna prawicy’. Prawa strona uważana była za przynoszącą szczęście. W polskim nazewnictwie oznacza kogoś z rodziny lub wychowanka szczególnie umiłowanego.Drugi człon, Bieńki, to nazwa rodowa w formie liczby mnogiej.